شما اینجا هستید
سبزوار شناسی » بازیهای بومی محلی سبزوار بزرگ، اندر خم کوچه های فراموشی

کوچه ها با صدای هیاهوی بچه ها جان می گرفت، بازی های بومی محلی اندر خم کوچه های فراموشی جانی به وسعت بازی و سرگرمی هایی که بخش شیرین زندگی ما را در بر می گرفت و حالا تنها به یکی از جذاب ترین لحظه های فراموش نشدنی زندگی مان تبدیل شده است.
به گذشته ها که فکر می کنم بیشتر از هر چیزی، صدای خنده و شادی از پس بازی های قدیمی از کوچه ها ومحله های شهر به گوش می رسید. بازی هایی که اکنون جز نام و نشانی از بسیاری از آنها در خاطره ها باقی نمانده است.
یکی محققان اقوام و فرق ایرانی می گوید: بازی‌های سنتی ایرانی کم نیستند. طبق پژوهش ‌های تاریخی، بیش از ۱۵۰ بازی سنتی در ایران وجود داشته که بیشترشان به صورت همه‌گیر در نقاط مختلف کشور رواج داشته، اما برخی از این بازی‌ها به صورت بومی تنها در یک منطقه یا استان شکل گرفته و رواج داشته است.
علی مصطفوی می افزاید: براساس آمارها در استان خراسان رضوی، ۵۰۰ بازی محلی و سنتی شناسایی شده؛ استانی که با دارا بودن ۲۹ شهرستان و بیش از صدها روستا، برای ترویج و احیای بازی‌های بومی و محلی سنتی با توجه به این گستره وسیع، نیاز به حمایت همه جانبه مسئولان دارد.
علی اسراری، شهروند سبزواری، درباره بازی های بومی محلی می گوید: این بازی ها، یک ورزش  پر جنب و جوش محسوب می شد و از همه مهمتر نیازی به پرداخت هزینه نداشت، همه به راحتی در یک جمع زیاد به بازی کردن می پرداختیم.
ولی امروزه وقتی نام هر کدام از بازی های محلی و قدیمی را برای نوه هایم می برم، برای آنان بیگانه است و موضوع صحبت های آنها، فقط بر روی بازیهای رایانه ای است.
حسین نادری یکی از جوانان دهه شصتی سبزوار هم می گوید: ما در گذشته از کوچکترین فرصت برای بازی های گروهی و دسته جمعی استفاده می کردیم و لذت می بردیم.
بسیاری از مهارت هایی که بعدها در زندگی به کار می آمد را، در همین بازی ها آموخته بودیم.
وی می افزاید: اما متاسفانه امروزه بازیهای کامپیوتری و تلفن همراه، سرگرمی اصلی بسیاری از خانواده ها شده و این سبک از زندگی موجب شده صفا و صمیمیت به شکل قدیم در خانواده ها احساس نشود و بچه ها بعضاً به کودکانی تنها و گرفتار در دنیای تکنولوژی تبدیل شوند.
صحبت های مردم بسیار قابل تامل بود؛ برای بررسی این موضوع با یکی از کارشناسان بازی های بومی و محلی  سبزوار که مستندی ۴۰ قسمتی از بازی های بومی و محلی سبزوار تهیه کرده و در رسانه ملی نیز پخش شده بود، به گفتگو نشستیم.
وی در این باره می گوید: بازی های محلی، بخشی از فرهنگ و آداب و سنن هر جامعه محسوب می شوند که متناسب با وضعیت اقلیمی و فرهنگی هر منطقه طراحی شده و همین هماهنگی و همراهی با جغرافیا و فرهنگ،رمز ماندگاری آنها تاکنون بوده است.
سعید خدایی می افزاید: نگاهی به ورزش‌های بومی مناطق مختلف دنیا که امروزه به رشته‌‌های رسمی در سطح جهان تبديل شده است، به ما ثابت می‌کند که ترویج ورزش بومی یک منطقه در سطح ملی و حتی بین‌المللی، می‌تواند مردم را به یک وفاق فرهنگی در صحنه‌های ورزشی هدایت کند.
او ادامه می دهد: ترویج ورزش‌های بومی، محلی در سطح کشور نیز می‌ تواند از این الگو بهره‌مند شود و فرهنگ ارزشمند ملی و آیینی اقوام مختلف کشور را به شکل نامحسوس به کل جامعه منتقل نماید.
خدایی تاکید می کند: بازی های بومی و محلی تنها مختص کودکان نیستند. بسیاری از این بازی ها می بازی های بومی محلی اندر خم کوچه های فراموشی می توانند توسط همه افراد خانواده اجرا شوند.
علاوه بر این ها بازی می تواند ارتباط بین کودکان و بزرگ ترها را به شدت صمیمی تر کند.
این کارشناس بازی های بومی و محلّی سبزوار تصریح می کند: طبق تحقیقات محلی در سبزوار و روستای صدخرو، حدود ۷۰ بازی شناسایی شده که قدمت برخی از آنها مانند “کلاه به خط” و “کلاه قِج قِج”، به ۱۵۰ سال قبل برمی گردد.
وی “لی لی بازی، دوز، معلق پشتک یا محلق پشتک، گیلی گیلی، آفتاب سایه، گوی آرا، گرگم ورگلت خارده،پادشاه بازی، استای زنجیرباف، چولی چغل، علی جوزک شاهی ماهی وَتِه، برد و بید، پَل بازی، عطار مُطار، کلوخ دَشوَنک، سه پایه بازی، آیا مرا برد؟ ، مُنا مُنار، سنگ سنگ کِلِه پا، گال بازی، کلاه قِج قِج، تَپ تَپ حبیب الله، دیک دیک خروس، کلاه دِخط، پیراو پیراو، کِ کوپ خُراب، عسل بیا بزو برو، خِنه خدا، لِغی بازی”را از جمله این بازی ها ذکر می کند.
خدایی با بیان اینکه برخی بازی های قدیمی متعلق به ایران بوده و اکنون ما آنها را به نام برخی کشورها می شناسیم، می گوید: کلاه قج قج ما همان بازی هندبال و کلاه به خط همانبازی فوتبال امروزی و بازی کبدی که هندی ها آن را به نام خودشان به ثبت رساندند، همان بازی بیژ بیدیک ماست.
وی با بیان اینکه در گذشته بازی ها برای فصول مختلف سال طراحی شده بود، می گوید: به طور مثال بازی های “تپ تپ حبیب الله، منا منار، هَلنگ هَلنگ، پادشاه بازی”، برای فصل زمستان و بازی های ” الک دولک، آیا مرا برد، کلاه قِج قِج، کلاه به خط”، جزو بازی های تابستان محسوب می شد.
این کارشناس بازی های بومی و محلّی سبزوار با بیان اینکه یکی از نکات جالب این بازی ها سبک و سیاق جمع کردن بچه ها بود و بچه ها با نوای “یا علی کشو دَو کو بیا در هم”در یک محل جمع می شدند و یک بازی جذاب را انجام می دادند، بیان می کند: در واقع بازی ها بسته به شرایط زمانی و مکانی بازی تعریف می شد. مثلاً بازی سه پایه بازی هشت نفره بود.
خدایی خاطرنشان می سازد: یکی دیگر از ویژگی این بازیها، تفکیک جنسیتی بود؛ یعنی برخی بازی ها متعلق به دختران و بعضی متعلق به پسران بود. و بازی ها در گذشته به تعداد افراد بازی، تقویت قوای جسمانی و فکری، شادی و نشاط، سنجش هوش، بهترشدن قدرت تشخیص و از همه مهمتر در کنار هم و اجتماعی بودن طراحی و تعریف می شد.
وی اظهار می دارد: بازی سنگ سنگ کله پا زمانی برگزار می شد که بچه ها با هم قهر بودند. به این ترتیب که استاد برای بچه ها مثلاً نام غذایی را می گذاشت و هر دو نفری را که صدا می زد باید همدیگر را کول کرده و مسافتی را طی می کردند و در بین راه دیده می شد که بچه ها می خندند و با هم آشتی می کردند.
وی پیشنهاد تبدیل این بازی را به کتاب و سپس انتشار در کتب درسی را داد و عنوان می دارد: چه اشکالی دارد اگر کودکان در هر رده سنی در کنار اشعار گلستان و دروس، با یک بازی محلی در کتاب شان نیز آشنا شوند. چه اشکالی دارد بچه ها در زنگ ورزش، بازی سنگ سنگ کله پا را انجام بدهند. وقتی شیرینی این بازی ها را درک کنند، حتماً به این بازی ها نیز در کنار دنیای تکنولوژی رغبت پیدا می کنند.
این کارشناس یادآور می شود: اداره آموزش و پرورش هم می تواند با برگزاری جشنواره هایی در این زمینه، با هر رده سنی بازی های بومی و محلی  را به صورت حرفه ای برگزار کند.”گال بازی و گوی آرا”، جزو بازی هایی هستند که می تواند تیمی و در سطح جشنواره هایی استانی و کشوری برگزار شود.
رئیس هیات ورزش های روستایی و بومی  سبزوار نیز با اشاره به بازی های بومی و محلّی، می گوید: این بازی‌ها برگرفته از فضای فرهنگی و جغرافیایی منطقه خود هستند و هر شهر و دیاری، ارزش‌ها و مهارت‌ها را از طریق این بازی‌ها در اعضای خود تقویت می‌کند که لازمه زندگی در آن منطقه است.
علی سعید منش با بیان اینکه ظرفیت های فراوانی در ورزش روستایی و بومی وجود دارد که باید با برنامه ریزی مدون و متمرکز، این ظرفیت ها را به فعلیت تبدیل کرد، می افزاید: این بازی‌ها در مواقع مختلفی از شبانه‌روز یا ایام مختلف سال و حتی مراسمی چون عروسی‌ها، به صورت انفرادی یا گروهی برگزار می‌شده‌ است.
وی ادامه می دهد: در حال حاضر هیات ورزش های بومی و محلّی سبزوار در رشته های توپ کشی، پِلُخمون، هفت سنگ مهارتی، والیبال روستایی، دو، فوتسال روستایی، فوتبال دستی و پینگ پنگ بیش از هر رشته های دیگر فعال است و در این رشته موفق به کسب رتبه های استانی و بعضاً کشوری شده است.
وی با بیان اینکه ما نتوانسته ایم آنطور که باید ورزش های بومی را در میان نسل جوان و خانواده مطرح کنیم، بیان می کند: خانواده ها به دلیل اینکه این ورزش ها بعد قهرمانی ندارند و تنها بعد تفریحی دارند، به این ورزش ها و بازی ها نگاه ویژه ای ندارند؛ در حالی که اگر همانند سایر کشورها بعد قهرمانی این بازی ها تقویت شود، یقیناً ما هم حرف هایی برای گفتن در سطوح بین المللی داریم.
سعید منش با بیان اینکه احیای بازی ‌های سنتی که بیشترشان فراموش شده یا در حال فراموشی است، می‌تواند علاوه بر افزودن به غنای فرهنگی، در جذب گردشگران خارجی و داخلی و تنوع بخشیدن به گذران اوقات‌فراغت آنها نقش مهمی داشته باشد، تصریح می کند: گام اولیه برای شناسایی و ثبت یکی از ورزش های بومی سبزوار  با همکاری دانشگاه حکیم سبزواری آغاز شده، امّا آموزش این بازی ها باید از نسل های پایه آغاز و مسابقات آن در سطح مدارس و دانشگاه ها ترویج داده شود.
شاید این مطلب نگارنده در پایان خالی از لطف نباشد لذتی که در بازی های قدیمی و محلی برای ما بود مطمئنا هیچ بازی رایانه ای یا معاشرت های مجازی به کودکانمان نخواهد داد. هیجان و شادی بازی هایی که حالا اندر خم کوچه های دوران کودکی ما جا مانده است.
/انتهای پیام

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است -
آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد -

عصر سبزوار | رسانه ی مردمی