• امروز : سه شنبه - ۲۹ خرداد - ۱۴۰۳
  • برابر با : Tuesday - 18 June - 2024

مروری بر اخبار

عنابستانی: مؤسسهٔ آبادانی، در پیشرفت سبزوار بسیار مؤثر بوده و باید الگو قرار گیرد ممنوعیت عرضه و مصرف تخم مرغ فاقد نشانه‌گذاری در مراکز عرضه پاسپورت ایرانی در میان ۱۰ پاسپورت آخر جهان عنابستانی: هرگز در انتصابات دخالت نکرده‌ام، اما مشورت داده‌ام و می‌دهم معادلۀ انتخابات در سبزوار کندی بهسازی محور سبزوار – بردسکن در حوزه سبزوار مروری بر ارقام فساد چای دبش نصب ۳۷ پنل خورشیدی برای مددجویان کمیته امداد بردسکن گامی فراتر از انتقاد بردارید! تلاش برای عدم ادغام دانشگاههای پیام نور جوین و جغتای هشدار وزش باد و بارش باران برای ۴ شهرستان غرب خراسان اضافه وزن ۳۱ درصد دانش آموزان غرب خراسان ورود فاضلاب شهرک صنعتی کاشمر به سفره آب زیرزمینی اجرای روزانه حدود ۱۰۰۰ مترمربع آسفالت درسطح شهر سبزوار اجرای سه نمایش آیینی غرب خراسان در همایش ملی سربداران نگاهی به ویژگی های امرای سربداری مخالفت عنابستانی با ایجاد استان جدید در تهران پرمصرف بودن ۷۰ درصد مشترکان آب روستایی سبزوار انتشار کتاب خاطرات اولین امام جمعه سبزوار/ روایت عبدوس از تکوین انقلاب اسلامی در سبزوار نگاهی به برخی شهرهای مدعی استان شدن

نگاهی به «مسجد تاریخی خسروشیر» جغتای

  • کد خبر : 3115
  • 09 فروردین 1402 - 20:14

👤 رجبعلی لباف خانیکی، باستان شناس:

🔹در گذشته وقوع برخی از رویدادها یا حضور برخی شخصیت‌ها موجب می‌شد که در برهه‌ای از زمان جایگاه آن رویداد یا آن شخصیت شهره شود و به واسطه آن نام و آوازه، با رونق و آبادانی همراه شود؛ مانند «هگمتانه»، «پاسارگاد»، «شیز»، «الموت»، «پاژ»، «چالدران» و «جوین».

🔹از جمله جوین که امروزه به دو شهرستان «جوین» و «جغتای»، تقسیم شده که در قدیم «ولایت گویان» نام داشته و «یاقوت حموی» در کتاب «معجم‌البلدان»، مرزهای آن ولایت را در شرق بسطام (شاهرود)، در غرب نیشابور، در جنوب جاجرم و در شمال بیهق (سبزوار)، نوشته است.

🔹آن ولایت در دوران استیلای مغول، در سده هفتم تا پایان دوران صفوی به مرکزیت «فریومد»، یکی از ولایات معتبر خراسان بوده و از دوران افشاریه مرکزیت آن به «آق قلعه» (نقاب) و پس از «محمدشاه قاجار» به «قازری» (جغتای) منتقل شده و پس از تغییر و تحولات زیاد، در سال ۱۳۸۶ به دو شهرستان جوین و جغتای تفکیک شده است.

🔹دشت جوین به دلیل برخورداری از آب و هوای مناسب و خاک حاصلخیز، از گذشته‌های دور مورد توجه و سکونت و تردد بوده است. در اواخر قرن ششم هجری «شمس‌الدین محمد بن محمد جوینی»‌ ملازمت سلطان محمد خوارزمشاه و مستوفی دیوان او و پسرش سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه را به عهده گرفت و آن خاندان به «صاحب دیوان» معروف شدند.

🔹پس از شمس‌الدین، پسرش «بهاءالدین محمد» نیز، حدود ۳۵ سال همچنان صاحب دیوان بود. در سال ۶۵۱ هجری قمری، «امیر ارغون» حکومت عراق و یزد را به بهاءالدین محمد جوینی داد. بهاءالدین در ۶۰ سالگی فوت کرد.

🔹«عطاملک جوینی» پسر بهاءالدین محمد جوینی نیز، پیش از ۲۰ سالگی به کار تحریر و امیر دیوانی مشغول شد و با منشیان امیر ارغون همراه شد و ۶ بار امیر ارغون را در سفرهایی که جهت ارائه گزارش مالی به «قراقوم» پایتخت مغولان داشت، همراهی کرد.

🔹در هر یک از آن سفرها عطاملک نه تنها مناطق مختلف را از نزدیک مشاهده می‌کرد، بلکه با سران و حکمرانان و شاهزادگان و خاندان مغول از نزدیک ملاقات می‌کرد و مواد کتاب تاریخی مورد نظر خود را فراهم می‌آورد تا اینکه مجموعه آن اطلاعات را تدوین و براساس آن اطلاعات کتاب ارزشمند و وزین«تاریخ جهانگشا» را در سال ۶۵۸ هجری قمری نوشت.

🔹عطاملک پس از آمدن هلاکوخان به ایران در سال ۶۵۴ هجری قمری نیز جزو ملازمان خاص و دبیران مقرب هلاکو شد. روزبه‌روز مقامش رفیع‌تر شد و همه جا هلاکوخان را همراهی می‌کرد. پسر دیگر بهاءالدین جوینی و برادر عطاملک جوینی، «شمس‌الدین محمد جوینی» بود که او هم به مقامات عالی رسید.

🔹در سال ۶۶۳ که هلاکوخان در گذشت، پسرش «ابقا» وزارت را به برادر عطاملک یعنی شمس‌الدین محمد جوینی داد در حالی که عطاملک جوینی در آن مدت حاکم مستقل بغداد و کلیه عراق عرب بود.

🔹به همین دلیل با جایگاه‌های رفیعی که خاندان جوینی داشتند، توانستند منشأ نام و آوازه و عمران و آبادانی برای ولایت جوین شوند که اکنون آثار و شواهد آن دوران طلایی، در جای جای منطقه مشاهده می شود.

🔹یکی از بناهای بسیار زیبا و با عظمت ولایت گویان در شهرستان جغتای، امروز «مسجد خسروشیر» است. این مسجد در فاصله حدود ۲۰۰ متری شمال شرق روستایی با همین نام، واقع است.

🔹خرابه‌های مسجد خسروشیر، بر میانه تپه ماهورهایی حاصل از تخریب و انهدام فضاهای معماری آجری و خشت گلی، قرار گرفته است. بخشی از دیوارهای ایوان قبله، تا پاکار طاق باقی مانده و حدود ۹ متر ارتفاع دارند.

🔹انگاره‌های اندکی که از سقف برجای مانده، معلوم می‌دارد که پوشش ایوان جناقی و به طریق طاق، بوده است. بر هریک از بازوهای جانبی ایوان، ۲ درگاهی به طرفین و احتمال زیاد شبستان‌ها، باز می‌شده است.

🔹یکی از درگاهی‌های دیوار شرقی ایوان که کمتر آسیب دیده، به تزئینات و کتیبه‌هایی آراسته شده است. این درگاهی از درون یک طاق‌نما باز شده و پخی قوس جناقی و لچکی‌های دو طرف طاق با کتیبه و گچبری، زینت یافته است.

🔹گچبری، اسلیمی و نقوش گیاهی برگ کنگری و دوایر متداخل، صلیب‌های ترئینی متصل به هم و خطوط متقاطع از جمله تزئینات ایوان است که از سطح عمومی دیوارها، برجسته‌تر و قابل مقایسه با تزئینات بناهای هم عصر آن مانند «مسجد جامع ورامین» و «گنبد الجایتو در سلطانیه» به جهت اهمیت و زیبایی است.

🔹همچنین بر سطح محوطه باستانی خسرو شیر جغتای، انبوه قطعات آجر، گچ و سفال‌های متعلق به قرون اولیه اسلام تا قرن دهم هجری قمری، پراکنده شده است.

〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰
🔰به روز ترین مجموعه خبری غرب خراسان

@asrsabzevar

لینک کوتاه : https://asrsabzevar.ir/?p=3115

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : 0
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.